2018 już za:|2018 już ma:





Więcej:
Kubki na Prezent
Gadżety Kuchenne
Blog o jedzeniu, czyli gdzie zjeść na mieście lub w plenerze, co zrobić w domu i z czym się to je.
Blog > Komentarze do wpisu

Wielkanoc Staropolska

Przeglądając sobie kulinarne materiały związane z Wielkanocą natrafiłem na książkę z 1830 roku pod dość długim tytułem - Domy i dwory: przy tem opisanie apteczki, kuchni, stołów, uczt, biesiad, trunków i pijatyki; łażni i kąpieli; łóżek, pościeli, ogrodów, powozów i koni; błaznów, karłów, wszelkich zwyczajów dworskich i różnych obyczajowych szczegółów przez Łukasza Gołębiowskiego członka Towarzystwa Królewskiego Warszawskiego Przyjaciół Nauk wydanej nakładem autora, druk N.Glucksberga, a w niej godny uwagi opis staropolskiej wielkanocy, a właściwie produktów jakie 'szły' na szlachecki stół ...

Zobaczmy co się jadało kiedyś na Wielkanoc:

Żeby mieć wyobrażenie ile wychodziło w celniejszych zdarzeniach, wypisuje tu rozchód kuchenny na wielkanoc: mięsa wołowego ćwierci 4, cieląt 5, kapłunów 12, kur 22, kurcząt 18, baranów 6, cietrzewi 3, kuropatw i jarząbków par 5, koziołek młody, gęś tłusta, gołębi 15, kaczorów 4, zajać indyk, głuszec, słoniny pół półcia, masła fasek podgórskich 5, cukru funtów 24, kmin, szczaw, barszcz, kapusta włoska. Olla putrida zastawiona była w pasztecie francuzkim: do niej wchodził kapłun tłusty, jarząbków 2, baranek, gołębi 2, mlecz cielęcy, kapłunie wątróbki, tłustość wołowa, mięso wieprzowe, salseson, pinole, ocet i rzepa niemiecka. Potrzeby do święcenia: baranek z masła, szołder czyli szynek wędzonych 12, baranków 15, jaj kop 12. Na kołacze wielkanocne mąki korcy 7 i 1/2, masła fasek 6 i 1/2, jaj kop 30, serów 60, rozynek w obu gatunkach f. 120, gałek muszkatałowych 1/2 funta, szafranu 1/8 częśc funta, małmazya, mleka dzbanów 2. Osobno było święcone u królowej, do którego nadto wchodził bałun, farby różne i płacono malarzom od złocenia.

Wynotowałem sobie co trudniejsze staropolskie słowa i zwroty i próbowałem je rozszyfrować, oto wynik moich starań:
  • półcia - od 'połeć' czyli płat słoniny
  • faska masła - faska to beczułka na masło z drewnianych klepek. Można takie zobaczyć jeszcze w skansenach
  • olla putrida (olla podrida, rotten pot) - potrawa z mięsa i warzyw, skład w powyższym tekście
  • jarząbek - (Tetrastes bonasia syn. Bonasa bonasia) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny kurowatych (wikipedia)
  • tłustość wołowa - prawdopodobnie tłuszcz wołowy :)
  • pinole - być może uprawna odmiana pora, charakteryzująca się brakiem cebuli oraz długimi liśćmi (pinola - słownik wyrazów obcych PWN), lub może chodzi o orzeszki pini?
  • szołder (od szołdra, szponder) - łopatka wołowa solona lub wędzona (słownik PWN)
  • małmazya - (Małmazja) słodkie, aromatyczne wino o ciemnej barwie, wyrabiane pierwotnie ze szczepu winogron o tej nazwie w okolicach miasta Malvasia na Peloponezie. (wikipedia)
  • co to był bałun i czym się odznaczała niemieckość rzepy nie udało mi się niestety znaleźć
  • rozynki to oczywiście rodzynki
  • salseson to oczywiście salceson (salseson to ładna nazwa, prawda?)
Jak widać szlachta i dworzanie folgowali sobie nieźle w Wielkanoc. Teraz próżno szukać na większości stołach wielkanocnych cietrzewi, jarząbków, kuropatw, głuszców ... no może gdzieś u jakiegoś myśliwego czy leśniczego się znajdą. Zastanawia też brak w powyższym 'menu', tego bez czego nie wyobrażamy sobie dziś świąt wielkanocnych, czyli jajek, a i wielkanocny baranek z masła budzi uśmiech, choć zdaje mi się, że maślany baranek gdzieś był przeze mnie widziany lub o nim słyszałem. Może gdzieś jeszcze u Was robi się baranka z masła?
piątek, 12 marca 2010, korek1000

Polecane wpisy